Enfeksiyon, kuluçka, semptomlar ve düzgünleşme: Covid’e yakalandıktan sonra bedeninize ne oluyor?

Getty Images

Koronavirüs pandemisi başladıktan iki buçuk yıl sonra, Covid enfeksiyonları dünyanın çeşitli yerlerinde tekrar artmaya başladı.

Omicron’un süratle yayılan iki yeni alt varyantı (BA.4 ve BA.5) ve tedbirlerin gevşetilmesi, hadise sayılarındaki artışta tesirli oluyor.

Ancak, koronavirüsün bulaşması ve bedenimizdeki tesirleri hakkında yeni sorular gündeme geldi.

Covid’in bedeninize ne yaptığına ve patojenle, yani hastalığa neden olan unsurla birinci temastan sonra her gün neler olduğuna bir göz atalım.

Aşağıdaki vakit çizelgesinin, milletlerarası sıhhat kuruluşları tarafından incelenen bilimsel çalışmalarda yayımlanan bilgilere dayanan, ortalama bilgiler olduğunu ve aşikâr durumlarda değişebileceğini belirtmek gerekiyor.

0. GÜN: ENFEKSİYON

Enfeksiyon, koronavirüs bulaşmış biriyle yakın temastan sonra başlar.

Bir kişi konuştuğunda, müzik söylediğinde, öksürdüğünde yahut hapşırdığında, Covid parçacıkları taşıyan tükürük damlacıkları etrafa salınır. Virüs ölçüsü duruma nazaran değişiklik gösterir.

Sao Paulo Üniversitesi Tropikal Tıp Enstitüsü’nde araştırmacı olan Virolog José Eduardo Levi, “Bazı bireylerin dağıttığı ölçü daha düşüktür, bir mililitre tükürük başına yaklaşık 10 bin viral kopya düşer” diyor ve ekliyor: “Ancak ortalama yük 10 bin ila bir milyon parçacık ortasında değişiyor ve birtakım insanların mililitrede bir milyara kadar viral kopya taşıdığını gördük”.

Bu küçük enfekte damlacıklar ya direkt yüzümüze temas edebilir ya da havada asılı kalarak dakikalarca hatta saatlerce “gezer”.

Bu, bir odada asılı kalan sigara dumanını andırıyor. Hava dolanımına bağlı olarak, beşerler bu damlacıkları nefes alırken soluyabilirler.

Bu, enfeksiyon sürecinin nitekim başladığı vakittir. Sars-CoV-2; burun, ağız ve gözlerin mukus zarlarındaki hücre reseptörlerine bağlanmak için Covid virüsünün dış yüzeyini kaplayan diken proteinini kullanır.

Getty Images Kırmızıyla gösterilen koronavirüs yeşille belirtilen hücre reseptörlerine bağlanıyor.

Bu andan itibaren virüs hücreyi istila eder ve hücrenin biyolojik sistemini tekrar tekrar kendisinin yeni kopyalarını oluşturmak için kullanır.

Levi, “Bu çoğaltma süreci, tek bir hücrede 100 ila 1000 yeni virüs üretir. Bu sayı o kadar fazla ki hücre onunla baş edemez. Hücre patlayıp öldükten sonra bu virüsler salınır ve komşu hücrelerde birebir süreci tekrarlar” halinde anlatıyor.

Bu çoğaltma, yeni varyantların artmasında tesirli. Tüm kopyalar birebir değil ve kimilerinde kıymetli genetik mutasyonlar olabiliyor. Genomdaki bu değişiklik şu anda bilinen alfa, beta, gama, delta ve omikron varyantları üzere yeni tiplere kapı açılıyor.

1., 2. VE 3. GÜN: KULUÇKA

Sars-CoV-2 bedenimizin birinci hücrelerini istila etmeyi başardıktan sonraki adım, tesir alanını genişletmek.

İstila edilen her hücre binlerce kopya saldıkça, virüs organizmada daha çok ilerliyor. Virüsün varlığının tespit edilemediği bu sessiz evrim periyodu kuluçka olarak biliniyor.

Brezilya’daki Todos pela Saude Enstitüsü’nde bilimsel araştırmacı olan Virolog Anderson F. Brito, “Yeni varyantların kuluçka mühletinin azaldığını fark ettik” diyor.

İngiltere Sıhhat Güvenliği Kurumu raporuna nazaran, Alfa varyantının kuluçka mühleti ortalama beş ila altı gündü. Delta’da bu dört güne düştü.

Omicron ile viral yayılmayla semptomların başlangıcı ortasındaki ortalama müddet üç gün oldu.

Başka bir deyişle, olağanda Covid belirtilerinin ortaya çıkması neredeyse bir hafta sürerken artık bir gecede de ortaya çıkabiliyor. Fakat kuluçka mühleti değişebilir. Birtakım durumlarda semptomlar virüsle birinci temastan 14 gün sonra ortaya çıkar.

4. VE 14. GÜN: SEMPTOMLARIN BAŞLANGICI VE GELİŞMESİ

Virüs üst teneffüs yollarında, yani burun, ağız ve boğazda ilerlerken, sonunda ona karşı hücum başlatan bağışıklık sistemimiyle karşılaşır.

İlk savunma çizgisi, Çin’deki Zhejiang Üniversite Hastanesi’nde iki araştırmacı tarafından 2021’de yayımlanan bir makalede ayrıntılandırıldığı üzere nötrofiller, monositler ve “doğal öldürücüler” olarak isimlendirilen hücreleri içerir.

Zamanla, viral istilaya daha organize biçimde karşılık veren T lenfositleri ve antikorları hür bırakan B lenfositleri üzere öbür bağışıklık üniteleri devreye girer.

Covid semptomları birtakım insanlarda tam da bu bağışıklık tepkisi sonucunda ortaya çıkıyor. Burun akıntısı, öksürük, ateş ve boğaz ağrısı, birebir anda virüsü bedenden atmaya yönelik teşebbüslerin ve bu kadar çok hücrenin aralıksız çalışmasının bir tesiri.

Fakat bu belirtiler ne kadar sürüyor?

Sao Paulo Üniversitesi’nden bulaşıcı hastalık uzmanı, Virolog Prof. Nancy Bellei, “Bu şahsa bağlı. Birkaç semptomu olan ve dört ya da beş gün sonra güzelleşen beşerler var. Başkaları içinse daha uzun sürüyor” diyor.

Aynı vakitte Brezilya Bulaşıcı Hastalıklar Derneği’nin (SBI) üyesi olan Bellei, “Genel olarak boğaz ağrısı ve ateş üzere en berbat belirtiler yaklaşık üç gün sürüyor” diyor ve ekliyor: “Bu periyottan sonra burun akıntısı ve öksürük üzere daha hafif tesirler yedi ila on gün sürebilir”.

Bu etapta, meskende kalmak ve diğerleriyle teması mümkün olduğunca azaltmak çok değerli. Dışarı çıkmak yahut diğerleriyle etkileşime geçmek gerekiyorsa, güzel bir maske virüsü yaymanızı engelleyebilir.

Getty Images

Vücudun güzelleşmesi için dinlenmek çok değerli. Ağrı kesici ve ateş düşürücüler de yardımcı olabilir.

Bellei, “Semptomların başlamasından 72 saat sonra nefes darlığınız varsa yahut ateşiniz devam ederse, tıbbi yardım almanız öneriliyor” diyor.

Bu, bilhassa yaşlılar, kronik hastalığı olanlar yahut bağışıklık sistemi zayıf bireyler için daha da değerli.

15. GÜN VE SONRASI: BİTİŞ (VEYA UZUN MÜDDETLİ COVİD SEMPTOMLARININ BAŞLANGICI)

Koronavirüs ile birinci temastan yaklaşık iki hafta sonra, bağışıklık sistemi çoklukla “savaşı kazanır”.

Aşılar buna yardımcı oluyor, zira bedenin savunma sisteminin patojenle temas etmeden evvel bile onunla savaşmak için “eğitilmesini” sağlar.

Bazı durumlarda ise, virüs akciğer üzere hayati organlara ulaşmayı başararak önemli iltihabi durumlara yol açar. Bu durumlar çoklukla acil müdahale gerekir ve mevt riski yükselir.

Getty Images

Bununla birlikte, uygunlaşan hastalar için bile semptomların aylarca, hatta yıllarca sürdüğü uzun müddetli Covid riski var.

Bu durum hala belgisiz olsa da, ABD Hastalık Denetim ve Tedbire Merkezi (CDC), koronavirüslü şahısların yüzde 13,3’ünün semptomlarının bir ay yahut daha uzun müddet devam ettiğini iddia ediyor.

Ayrıca CDC’ye nazaran, hastaneye gitmesi gereken Covid hastalarının yüzde 30’undan fazlası altı ay sonra hala yorgunluk ve nefes alma sıkıntılarından tasa ve eklem ağrısına kadar çeşitli rahatsızlıklar yaşıyor.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.